2004 Koekoeksjong OS

Steeds meer koekoekseieren in begroting ontwikkelingssamenwerking

Steeds meer ministers ontdekken de mogelijkheid om zich delen van de begroting van OS toe te eigenen. Het lijkt erop dat ze in de eigen begroting op zoek gaan naar alle posten die betrekking hebben op ontwikkelingslanden om die kosten over de schutting te kieperen in de tuin van Ontwikkelingssamenwerking. Zo komt armoedebestrijding als centrale doelstelling in de knel en laat het kabinet ontwikkelingssamenwerking als gezamenlijke verantwoordelijkheid vallen.

Als staatssecretaris Rutte om binnenlandspolitieke redenen de studiefinanciering zo wijzigt dat studenten uit ontwikkelingslanden geen kans meer krijgen om hier hun opleiding te volgen, is dat voor hen pech hebben. De minister is er tenslotte niet voor de toekomst van Afrikaanse studenten. Die mededeling kwam ongeveer op dezelfde dag in de publiciteit kwam als het rapport waaruit blijkt dat ambtenaren van datzelfde ministerie van onderwijs heel goed weten hoe ze elkaar loonsverhogingen en toeslagen moeten toespelen. Minister van Ardenne kondigde vervolgens aan dat gat te willen repareren.Dat lijkt sympathiek, maar het is de vraag of het de rol van ontwikkelingssamenwerking is om gaten van andere ministeries te dichten.

Coherentie
Minister van Ardenne heeft zich vanaf het begin haar bewindschap dat begon onder Balkenende I nadrukkelijk geprofileerd als de coherentie-minister: ontwikkelingssamenwerking is geen geïsoleerd gebied, de samenhang met landbouw, economie, buitenlands beleid en defensie in onmiskenbaar en moet verder worden uitgebouwd. Voor die aanpak verdient ze alle steun.Terecht wordt op de sector een beroep gedaan om nieuwe bondgenootschappen aan te gaan met deze sectoren en te zien of men samen effectiever kan zijn in de bestrijding van armoede en ongelijkheid.. Steun voor coherentie is er in ieder geval niet bij van haar collega’s in het kabinet. Voor hen is het vooral een alibi om kosten van hun departement door te schuiven naar de begroting van ontwikkelingssamenwerking. Zalm heeft zijn kosten van exportkredieten (voor commerciële bedrijven) daar gestald. Verdonk heeft het eerste jaar opvang van asielzoekers eronder gebracht (en die post verdubbeld ten opzichte van vorig jaar terwijl het aantal asielzoekers sterk is afgenomen). En als het aan de partij van minister Kamp ligt wordt de defensiebegroting ontlast door vredesmissies uit de OS-pot te betalen.

Het realiseren van de milleniumdoelstellingen [weet de lezer wat dat zijn?]over onderwijs, aids, toegang tot drinkwater komen zo in het gedrang. Die doelstellingen zijn niet alleen een zaak van het ministerie van OS, maar van het hele kabinet. Ministeries als onderwijs, gezondheid, volkshuisvesting houden zich afzijdig en de daar aanwezige kennis en ervaring blijft onbenut ?. Nederland als kennisland heeft juist in een globaliserende wereld een rol te spelen. Wat dat betreft is de samenleving veel verder dan de overheid: scholen, ziekenhuizen, bedrijven zijn actief en bekommeren zich om hun collega’s in Afrika of Latijns-Amerika, wisselen kennis en ervaring uit, helpen mee om de kwaliteit van onderwijs en zorg te verbeteren. Maar voor het ministerie van onderwijs houdt – bij het ontwerpen van een nieuw regeling van studiefinanciering- de wereld op achter Gibraltar en Krakow. De begroting van OS lijkt langzamerhand op een vogelnest met een toenemend aantal koekoeksjongen die de rest van het nest vakkundig over de rand duwen. De aidsbestrijding, het halen van milleniumdoelstellingen, noodhulpoperaties worden zo het kind van de rekening. Voor het halen van die milleniumdoelstellingen in 2015 is tenminste 50 miljard euro per jaar méér nodig (bijna een verdubbeling van het huidige wereldwijde budget voor ontwikkeling). En dan nog zijn er in 2015 nog altijd 600 miljoen armen die moeten rondkomen van minder dan 1 dollar per dag.

De minister van de coherentie lijkt langzamerhand het slachtoffer te worden van haar eigen gelijk. Het lijkt erop dat het kabinet voor de bühne de 0,7% overeind houdt, maar dat achter de voorgevel de sloop van het pand al volop gaande. Zo lijkt de wet van de remmende voorsprong steeds meer op te gaan voor de 0,7% en de minister van ontwikkelingssamenwerking, twee van de sterkste punten van het Nederlands beleid.

Het wordt tijd dat de ontschotting van de sector die alom – en terecht – wordt bepleit, zich allereerst voltrekt binnen het kabinet, zodat alle ministers verantwoordelijkheid nemen voor internationale solidariteit en die verantwoordelijkheid voor de internationale dimensie binnen hun werkterrein vormgeven. Omdat het hier gaat om samenhang van beleid heeft de minister-president daarbij een eigen verantwoordelijkheid. In zijn speech voor het Europese congres over normen en waarden noemde hij solidariteit als één van de kernwaarden van Europa. Zijn pogingen om die solidariteit op internationaal niveau centraal te stellen kunnen zo in het eigen kabinet een eerste concretisering krijgen. Lekkere uitsmijter!