2010 Een crisis verprutst

Een crisis verprutst

Wie herinnert zich niet de gloedvolle artikelen eind 2008, begin 2009 met als steeds terugkerende boodschap: deze crisis is ook een kans, laten we hem grijpen. De verkiezingsprogramma’s en de verkiezingsstrijd die we zojuist hebben afgesloten, bezegelen het lot van deze crisis: we hebben hem verprutst.

Wie de afgelopen weken even de gedachte geeft toegelaten dat het verhogen van de AOW naar 66 jaar en het beperken van de hypotheekrente niet de grootste uitdagingen zijn voor de toekomst en misschien ook niet afdoende antwoord voor de klimaatcrisis en de energie en grondstoffencrisis, plaatste zich misschien buiten de orde . Ik geef toe, het is een welhaast blasfemische gedachte om niet te geloven dat deze ‘draconische’ maatregelen, waar heel Nederland last van zal hebben, niet het afdoende antwoord zijn om weer rustig te gaan slapen. Misschien is het dan toch goed even terug te grijpen naar de analyses van begin 2009 en ons af te vragen of hun geldigheid inderdaad verdwenen is. De olieprijs is weliswaar gezakt na het hoogtepunt van 150 dollar per vat medio 2008, de vraag is door de inzakende economie afgenomen, maar de lage termijn pespectieven laten nog steeds zien dat de groeiende vraag naar energie niet wordt bijgehouden door een even snel groeiend aanbod en door nieuwe grote vondsten van olievelden. Nog steeds gaan economen ervan uit dat ergens tussen 2020 en 2030 de vraag het aanbod gaat overtreffen. En dan lacht men misschien over 150 dollar per vat.

De voedselcrisis van 2008 met absurde prijsstijgingen is wel even over, maar ook hier is er geen reden om ontspannen achterover te gaan zitten. De voedseltop in Rome in september 2009 heeft nauwelijks meer dan loze beloften opgeleverd en ruzie over de vraag wie het virtuele fonds (met veel toegezegde, maar vooral niet gerealiseerde bijdragen) mag gaan beheren. De groeiende wereldbevolking en de groeiende welvaart in Azie zal voor nieuwe spanningen zorgen in de wereldwijde voedselvoorziening. Schaarse landbouwgrond en schaarser wordend water gaan ons wereldwijd steeds meer parten spelen.

En we halen opgelucht adem wat betreft het klimaat. De klimaatdoelstellingen van de EU zijn misschien toch haalbaar met dank aan de ingezakte economie. En met het bashen van de klimaatdeskundigen vanwege fouten in hun rapporten en een koude winter en een koud voorjaar achter de rug stellen we ons gerust dat het misschien allemaal wel mee valt. De mislukking van Kopenhagen en de wetenschap dat ook de conferentie in Mexico zo kort na de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen niet veel perspectief biedt, doet ons maar berusten: het heeft toch geen zin om illusies te koesteren.

Tijdens een bezoek aan de Filippijnen zag ik in 2008 op het eiland Mindanao hoe deze crises een concrete werkelijkheid zijn. Honderduizenden boeren en inheemse bewoners ervaren daar hoe deze crises nu al het leven bepalen. Want om hun grond wordt gevochten. Door mijnbouwbedrijven die grondstoffen uit de grond willen halen, door landbouwbedrijven die willen profieteren van de groeiende vraag naar voedsel, door palmoliebedrijven die kansen zien in de energie en klimaatcrisis.

Het is een illusie te denken dat we als West-Europa en Amerika langs de klippen van deze crises kunnen varen. Gecombineerd met veranderende geo-politieke verhoudingen en een verschuiving van het zwaartepunt naar Azie zijn wij de komende decennia niet langer degenen die het wereldtoneel bepalen, die de handelslijnen en het kapitaal beheersen. De snel groeiende rol van China en India in Azie en Afrika en hun oplopende kapitaalsreserves zijn daar een duidelijke indicatie van.

Met ongeschokte arrogantie gaan we ervan uit dat de Afrikanen ons over twintig jaar nog steeds voor een appel en een ei hun olie, hun hout, hun koper en voedsel zullen toestoppen.  We zien niet dat we aan de vooravond staan van een nieuwe ronde dekolonisatie, waarin een nieuwe generatie Afrikanen zich zal bevrijden van het nog volop aanwezige neokoloniale. Het is de generatie die Moyo’s boek ‘Dead Aid’ omarmde en weet wat Afrika waard is.

En dan te bedenken dat we, als het aan de VVD als winnaar van de verkiezingen ligt,  de crisis gaan oplossen met het vergroten van de kloof tussen arm en rijk. In eigen land (kijk naar de koopkrachtplaatjes) en wereldwijd (kijk naar de halvering van ontwikkelingssamenwerking).. Binnenlandse sociale onrust zal volgend jaar als onverantwoord worden afgeserveerd, maar wie is er eigenlijk onverantwoord?

Het is een illusie te denken dat het verhogen van de AOW of de beperking van de hypotheekrente-aftrek afdoende is. In die zin zijn politici op verkiezingspad vooral illusionisten en zijn de lijsttrekkersdebatten vooral een show waarin ze laten zien hoe goed ze in staat zijn tot verdwijntrucs van de echte grote mondiale uitdagingen. Het leek een terugkeer naar de tijden van Colijn: ‘gaat U allen rustig slapen’.

Het gaat om de ambitie de crisis alsnog aan te grijpen als een kans. Geen (op een enkele partij na) ambitieus investeringsprogramma om sociale en ecologische duurzaamheid tot de standaard te maken van herstel. We heben een crisis verprutst, laten we hopen dat er gauw nog een krijgen.