Migratie is geen feestje voor de mensheid

Artikel in Trouw

Migreren, zo lijkt de wetenschapsjournalist Soniah Shah te zeggen, is zoiets als de beweging van vlinders die grenzeloos hun weg zoeken en wegtrekken om zich aan te passen aan veranderde omstandigheden als opwarming van de aarde. Dat is de natuur en zo is het ook met ons mensen. Migratie is natuurlijk, vast blijven zitten op een plek, dat is pas onnatuurlijk. ‘Waarom heb je niet bewogen’ moet volgens haar de vraag zijn die we onszelf en elkaar moeten stellen.

Migratie is voor haar de oplossing. We hoeven ons eigenlijk geen zorgen meer te maken over klimaatsverandering, oorlogen en droogte: laat migratie daarvoor het antwoord zijn.

We kennen allemaal de mooie voorbeelden van mensen die dank zij migratie hun leven een nieuwe wending hebben kunnen geven en zichzelf hebben kunnen ontplooien: burgemeesters met een migratieachtergrond, een succesvolle danser uit Syrië, een geslaagde zakenvrouw met Turkse wortels, luid bejubelde voetballers met een Marokkaanse of Nigeriaanse achtergrond. Ook Soniah Shah is ongetwijfeld een van de succesvolle kinderen van de migratie en dat succes gunt zij terecht ook ieder ander.

De positieve verhalen kunnen niet verhelen dat migratie voor heel veel anderen niet de weg naar succes en ontplooiing heeft geopend. Achter de verhalen vanb succesvolle individuen staan teveel verhalen voor wie migratie ook verlies betekent. Hoogopgeleide migranten die zijn vak niet kan uitoefenen omdat zijn diploma hier niet erkend wordt. Goede technici, die het vanwege hun beperkte taalvaardigheid niet redden in het werk met klanten en opdrachtgevers. Het selectieproces in de huidige samenleving is immers onverbiddelijk: wie niet kan beantwoorden aan de hoge standaarden van productiviteit, digitale vaardigheden, sociale en culturele codes en taalbeheersing, valt snel buiten de boot.

De verhalen die in de Coronacrisis boven tafel kwamen over Oost-Europese arbeiders in slachterijen gaven even een inkijkje in een geïsoleerd bestaan in erbarmelijk slechte woonomstandigheden  voor een minimaal salaris. Voor achterblijvers is migratie verlies, ondanks de geldelijke steun. De Baltische staten, Roemenië en Bulgarije hebben sinds de ineenstorting van de Sovjet-Unie in 1990 te maken met een  bevolkingsdaling van 20-25 %. Het gaat daarbij vooral om de vitale en goed opgeleide beroepsbevolking in de leeftijd tussen de 20 en 40.

Wie buiten Europa kijkt, gelooft nog minder dat migratie een feestje voor de mensheid is. De miljoenen Bangladeshi, Indiërs en Indonesiërs die in de golfstaten werken in omstandigheden die nauwelijks van slaven verschillen, zullen er weinig feestelijks in ontdekken. En de Filipijnse nannies die hun eigen kinderen achterlaten om in de VS voor kinderen van de welvarende klasse te zorgen, doen dat met zeer gemengde gevoelens.

Migratie is vaak een verhaal dat om ons draait, niet om hen. In ons koloniale verleden waren de grondstoffen uit onze koloniën noodzakelijk voor onze welvaart. Nu zijn het de migranten die we hierheen halen om onze welvaart vast te houden. En zoals we in de koloniale tijd de besten eruit uitpikten om op te leiden tot medewerkers in het koloniaal bestuur en in de bedrijven, zo romen we nu samenlevingen elders af om de besten aan te trekken voor het bestendigen van onze welvaart. Zo is het veel geroemde Canadese vluchtelingenprogramma gebaseerd op selectie in vluchtelingenkampen van diegenen die qua opleidingsniveau, culturele bagage en inzetbaarheid het beste passen bij de vereisten van de Canadese samenleving en arbeidsmarkt. Het ging en gaat, in het verleden en nu, om de stroom van goederen en mensen van daar naar hier, in ons belang.

De gedachte van Sonia Shah dat migratie de oplossing is voor problemen als droogte, oorlog en klimaatsverandering oogt als een alibi om klimaatsverandering en oorlogen als gegeven te beschouwen waar we niets aan kunnen en hoeven te doen. Niet meer dan 5 % kans van de vluchtelingen ziet en krijgt de kans om Europa of de VS te bereiken. Dat zijn vooral de fysiek sterke en slimme mensen met voldoende financiële mogelijkheden. Voor 95% en vooral de armsten, blijft die uitweg buiten bereik. We hebben niet zoveel aan een oplossing die voorbehouden blijft aan de selecte groep met de beste mogelijkheden.